Bijvoeglijke naamwoorden - gli aggettivi


Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): oefen alle bijvoeglijke naamwoorden Italiaans-Nederlands
Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): oefen alle bijvoeglijke naamwoorden Nederlands-Italiaans


Bijvoeglijke naamwoorden
Italiaans Nederlands
nuovo
nieuw
vecchio
oud
giovane
jong
grande
groot [algemeen]
grosso
groot [omvang]
piccolo
klein
buono
goed
bravo
goed
cattivo
slecht
giusto
goed (correct)
sbagliato
fout (incorrect)
bello
mooi, leuk
brutto
lelijk
lungo
lang
corto
kort [lengte]
breve
kort ([tijdsduur]
alto
hoog
basso
laag
profondo
diep
largo
breed
stretto
smal
spesso
dik [als bijwoord: vaak]
sottile
dun
grasso
vet [ook als zelfst. nw.]
magro
mager
pesante
zwaar
leggero
licht [gewicht]
pieno
vol
vuoto
leeg
forte
sterk, luid
debole
zwak
intelligente
slim, intelligent
stupido
dom
caro
lief, duur
economico
goedkoop
vero
waar, echt
falso
onwaar, vals, nep
veloce
snel
rapido
snel
lento
langzaam
presto
vroeg, snel
tardi
laat
duro
hard, moeilijk
morbido
zacht
piano
vlak, zacht, langzaam
difficile
moeilijk
facile
gemakkelijk
pronto
klaar, (voor)bereid, spoedig
pulito
schoon
sporco
vies, vuil, smerig
ricco
rijk
povero
arm
caldo
warm
freddo
koud
bagnato
nat
secco
droog
asciutto
droog

Opmerkingen:
- lichaamslengte wordt uitgedrukt met 'alto' en 'basso'.
- indien geplaatst vr een zelfstandig naamwoord worden buono en buona alleen gebruikt als het woord begint met een z- of s+medeklinker (of x-, y-, gn-, pn-, ps-); vr overige medeklinkers wordt het buon en voor klinkers ook buon of eventueel buon'.
- bello volgt vr een zelfstandig naamwoord hetzelfde vormingspatroon als samengetrokken voorzetsels als dello, dallo, nello.


Verbuiging bijv. naamw.
lidwoord enkelvoud
meervoud
mannelijk
-o / -e
-i / -i
vrouwelijk
-a / -e
-e / -i

Opmerking: er zijn enkele bijvoeglijke naamwoorden die niet worden verbogen.


Plaatsing t.o.v. zelfstandig naamwoord


Het bijvoeglijk naamwoord wordt soms voor en soms na het zelfstandig naamwoord geplaatst:
- er zijn woorden die gewoonlijk ervoor worden geplaatst
- er zijn woorden die gewoonlijk erachter worden geplaatst
- er zijn woorden die ervoor of erachter kunnen worden geplaatst waarbij er verschil in betekenis optreedt
- er zijn woorden die ervoor of erachter kunnen worden geplaatst waarbij er geen of nauwelijks verschil in betekenis optreedt

Plaatsing ervoor:
- om nadruk te leggen op een bijvoeglijk naamwoord dat gewoonlijk erachter wordt geplaatst (bijv. solo i gialli taxi sono disponibli = alleen de gele taxi's zijn beschikbaar)
- bij een bijvoeglijk naamwoorden aangaande schoonheid, juistheid/goedheid, leeftijd en grootte/omvang, namelijk:
  - bello, bravo, brutto, buono, caro, cattivo, giovane, grande, lungo, nuovo, piccolo, stesso, vecchio, vero.

Plaatsing erachter (o.a.):
- bij nationaliteit (bijv. la donna italiana = de Italiaanse vrouw)
- bij kleur (bijv. il cielo blu = de blauwe hemel)
- bij een bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord (bijv. la partita vinta = de gewonnen wedstrijd)
- wanneer vooraf gegaan door een bijwoord (bijv. una casa molto grande = een erg groot huis)
- wanneer meerdere bijvoeglijke naamwoorden worden gebruikt (bijv. un uomo grande forte = een grote sterke man)
- wanneer afgeleid van een ander bijvoeglijk naamwoord (bijv. un bambino carino = een lief/schattig kind/jongetje; carino komt van caro = lief, schattig)
- om nadruk te leggen op een bijvoeglijk naamwoord dat gewoonlijk ervoor wordt geplaatst (bijv. solo le case piccole saranno demolite = alleen de kleine huizen worden gesloopt)

Plaatsing ervoor of erachter met duidelijk verschil in betekenis (lijst met voorbeelden):
- un amico vecchio = een vriend die oud is; un vecchio amico = een vriend die ik al lange tijd ken
- un grande scrittore = een groot(s) schrijver; un scrittore grande = een volwassen schrijver
- una nuova macchina = een extra/vervangende auto; una macchina nuova = een auto die nieuw is (en niet tweedehands)

Over het algemeen geeft plaatsing van het bijvoeglijk naamwoord voor het zelfstandig naamwoord een meer figuurlijke of subjectieve betekenis:
- una bella donna = een leuke vrouw; una donna bella = een mooie vrouw (deze laatste combinatie is echter ongebruikelijk)
- alte spese = hoge uitgaven; edificii alti = hoge gebouwen

Andere voorbeelden van (mogelijk) verschil in betekenis afhankelijk van de plaatsing:
- un buon cuoco = een goede bakker (goed in 'bakken'); un cuoco buono = een bakker die goed is ('een goed persoon')
- la invisibile stella = de onzichtbare ster (onzichtbaar als inherente eigenschap); la stella invisibile (kan betekenen: tijdelijk onzichtbaar bijvoorbeeld door het weer)
- i felici giorni della vita = de gelukkige levensdagen (elke levensdag is gelukkig); i giorni felici della vita (kan betekenen: een deel van de levensdagen zijn gelukkig)


De volgorde van meerdere bijvoeglijke naamwoorden achter elkaar is doorgaans: nationaliteit, kleur, vorm, afmeting, kwaliteit.
Een andere ordening die wel wordt gebruikt is: woorden met minder letters of lettergrepen plaatsen voor woorden met meer letters of lettergrepen
In geval van vergelijking wordt het contrasterende woord best achteraan geplaast:
- hai un cane nero enorme o un cane nero piccolo? = heb je een grote zwarte hond of een kleine zwarte hond?
- hai un cane enorme nero o un cane enorme di un altro colore? = heb je een grote zwarte hond of een kleine hond van andere kleur?