Gebiedende wijs - l'imperativo


De gebiedende wijs of imperatief (l'imperativo) wordt gebruikt voor het geven van een bevel of (dringend) advies of verzoek of wens.


Regelmatige werkwoorden - informele vormen

Tweede persoon ev. en mv.
persoon -are
-ere
-ire
tu
-a
-i
-(isc)i
voi
-ate
-ete
-ite

Opmerking:
- de vervoeging komt overeen met de o.t.t. behalve voor de tweede persoon enkelvoud bij werkwoorden op -are

Eerste persoon meervoud
persoon -are
-ere
-ire
noi
-iamo
-iamo
-iamo

Opmerkingen:
- de vervoeging komt overeen met de o.t.t.
- het wordt meestal vertaald met 'laten we...' (het onderscheid met de o.t.t. volgt uit de contekst en/of intonatie)


Onregelmatige werkwoorden - informele vormen

Essere en avere
werkwoord tu
voi
noi
essere
sii
siate
siamo
avere
abbi
abbiate
abbiamo


Dire heeft een afwijkende, verkorte vorm voor de tweede persoon enkelvoud namelijk di'.
Voor andare, dare, fare, stare zijn verkorte en onverkorte vormen mogelijk: va' / vai, da' / dai, fa' / fai / sta' / stai.

Van de modale hulpwerkwoorden hebben potere en dovere geen gebiedende wijs.
De (weinig voorkomende) vormen van volere en sapere zijn : vogli, vogliate, vogliamo en sappi, sappiate, sappiamo.

Andere onregelmatige werkwoorden gebruiken voor de gebiedende wijs dezelfde vormen als de o.t.t.


Ontkenning - la negazione

Tweede persoon enkelvoud: non + infinitief
Tweede persoon meervoud: non + imperatief
Derde persoon enkelvoud: non + imperatief


Beleefdheidsvormen

De gebiedende wijs heeft geen eigen beleefheidsvorm.
Het gebruikt de derde persoon enkelvoud en meervoud van de conjunctief (il congiuntivo presente).

Beleefdheidsvormen
persoon -are
-ere
-ire
Lei
-i
-a
-(isc)a
Loro
-ino
-ano
-(isc)ano


Onregelmatige werkwoorden
persoon essere
avere
Lei
sia
abbia
Loro
siano
abbiano


Voorbeelden:
sta' zitto! = wees stil! / houd je mond!
dormi bene! = slaap goed!
non parlare! = niet praten! (informeel enkelvoud)
non parlate! = niet praten! (informeel meervoud)
non parli! = niet praten! (formeel)
non parlino! = niet praten! (tegen een groep mensen, formeel)

Hulpmiddelen en oefeningen:
- YouTube: uitlegvideo over de informele vormen van de gebiedende wijs met oefeningen (in het Engels)
- YouTube: uitlegvideo over de formele vormen van de gebiedende wijs  met oefeningen (in het Engels)

Imperatief gecombineerd met  een persoonlijk voornaamwoord

De imperatief kan worden gecombineerd met persoonlijke voornaamwoorden.
Bij de informele vormen worden deze er achter aan vast gemaakt. Bij de formele vormen staan ze er voor.

Voorbeelden:
portami il libro! = breng mij het boek!
portalo! = breng het!
mi porti il libro! = brengt (u) mij het boek!
lo porti! = brengt (u) het!

De éénlettergrepige imperatieven tweede persoon enkelvoud krijgen een verdubbeling van de medeklinker, bijv. in combinatie met mi:
dimmi = zeg mij; dimmi la verità! = zeg mij de waarheid!
vammi
dammi = geef mij; dammi i soldi! = geef mij het geld!
fammi = doe/maak/laat mij; fammi sapere = laat mij weten!
stammi


Imperatief gecombineerd met  twee persoonlijk voornaamwoorden


Er kunnen twee persoonlijke voornaamworden worden aangehecht, meestal een meewerkend voornaamwoord en een lijdend voornaamwoord en in die volgorde.
Voor het eerste voornaamwoord wordt dan de beklemtoonde vorm gebruikt.

Voorbeeld:
portamelo = breng het mij!

(later meer hierover)


Hulpmiddelen en oefeningen:
- YouTube: uitlegvideo over de gebiedende wijs met persoonlijke voornaamwoorden met oefeningen (in het Engels)