Gerundium - il gerundio


Vorming: stam (infinitief minus -are / -ere / -ire) + uitgang.

Gerundio presente
werkwoord uitgang
werkwoorden op -are
-ando
werkwoorden op -ere -endo
werkwoorden op -ire
-endo

Opmerking: de uitgang past zich NIET aan geslacht en aantal aan.

Een groot aantal talen kent een gerundium als werkwoordsvorm. De constructies zijn echter nogal wisselend per taal.
Het Italiaanse gerundio wijkt zelfs duidelijk af van het Latijnse gerundium.

En van de oudere vormen van gebruik van il gerundio is het weergeven van een actie in relatie tot of gelijktijdig met een andere actie van dezelfde persoon.

Voorbeelden:
Preferisco non parlare mangiando nello stesso momento. = Ik praat en eet liever niet tegelijk. (letterlijk: Ik geef er de voorkeur aan niet te praten etend op hetzelfde moment)
Essendo stanco, andr a letto. = Ik ben moe en ga naar bed. (letterlijk: moe zijnd zal ik naar bed gaan).
Stamattina mi sono svegliato pensando a te. = Vanmorgen werd ik wakker denkend aan jou.

Een vaker ook in spreektaal voorkomend gebruik is het weergeven van een doorlopende actie i.c.m. het werkwoord stare.

Voorbeelden:
A cosa stai pensando? = Waar denk je aan? / Waarover ben je aan het denken? (letterlijk: aan wat ben je denkende?)
Sto andando a Roma. = Ik ben onderweg naar Rome. (letterlijk: ik ben gaande naar Rome)
Cosa stai facendo ora? = Wat ben je momenteel aan het doen? (letterlijk: Wat ben je doende nu?)
Sto facendo un foto. = Ik ben een foto aan het maken.
Lei sta parlando al telefono. = Zij is aan het bellen/telefoneren.
Stanno pulendo. = Zij zijn aan het schoonmaken.

Let op: verwar deze constructie van stare + gerundium niet met de constructie stare + per + infinitief ("ik sta op het punt om...").


Onregelmatigheden

De volgende werkwoorden gebruiken een afwijkende stam (overeenkomend met de imperfetto minus essere dat gewoon essendo krijgt):
fare - facendo
dire - dicendo
bere - bevendo
condurre - conducendo, tradurre - traducendo, ridurre - riducendo
porre - ponendo

Bij wederkerende werkwoorden wordt de uitgang -si achter de uitgang -ando of -endo geplaatst (bijv.: lavandosi, sedendosi, divertendosi)

Er is behalve il gerundio presente (ook wel: gerundio semplice) ook een verledentijdsvorm: il gerundio passato (of: gerundio composto)
Deze wordt gevormd door het gerundium van het hulpwerkwoord essere of avere + voltooid deelwoord.
Deze constructie is zeldzaam en komt alleen in de schrijftaal voor.

Voorbeelden:
Avendo avuto poco tempo per studiare, Fabio non era pronto per l'interrogazione. = Letterlijk: Weinig tijd hebbend gehad om te studeren, was Fabio niet klaar voor de overhoring.
Avendo vissuto tanto tempo in Inghilterra, Valeria conosceva bene l'inglese. = Letterlijk: Lange tijd in Engeland gewoond hebbend, kende Valeria goed Engels.