Persoonlijk voornaamwoord - il pronome personale


Persoonlijk voornaamwoord
Nederlands onderwerp
lijdend voorwerp
meewerkend vw.
wederkerend beklemtoond
combinatie
ik - mij
io
mi
mi
mi
(a) me me lo
jij - jou
tu
ti
ti
ti
(a) te te lo
hij - hem
lui
lo
gli
si
(a) lui / s* glielo, se lo
zij - haar
lei
la
le
(a) lei / s* glielo, se lo
wij - ons
noi
ci
ci
ci
(a) noi ce lo
jullie
voi
vi
vi
vi
(a) voi ve lo
zij-hen (m)
loro
li
gli / loro
si
(a) loro / s* se lo
zij-hen (v)
le
se lo

* s is de beklemtoonde derde persoon van het wederkerend voornaamwoord

Opmerkingen algemeen
- in de tabel geeft de voorlaatste kolom de beklemtoonde varianten voor de onbeklemtoonde vormen van lijdend en meewerkend voorwerp en wederkerend voornaamwoord.
Voor het onderwerp staan juist de beklemtoonde vormen in een eigen kolom omdat een onbeklemtoond onderwerp wordt bereikt door weglating.
- de formele vorm wordt verkregen door de vrouwelijke vormen met een hoofdletter te schrijven: Lei, La, Le
- verouderde vormen die nog worden gebruikt in formele schrijftaal zijn:
egli (hij), ella (zij, ev.), esso (het, mannelijk), essa (het, vrouwelijk), essi (zij, mv. mannelijk), esse (zij, mv. vrouwelijk)
- sterk verouderde formele meervoudsvormen zijn: Loro en Voi

Opmerking bij het persoonlijk voornaamwoord als onderwerp
- de vormen uit de tabel worden alleen gebruikt voor nadruk, contrast of verduidelijking; weglating staat gelijk aan 'onbeklemtoond'

Opmerkingen bij het persoonlijk voornaamwoord als lijdend of meewerkend voorwerp
- de vorm loro als meewerkend voorwerp wordt, zeker in de spreektaal, steeds meer verdrongen door gli
- de vormen lo en la worden afgekort tot l' indien gevolgd door een klinker of h (dit geldt dus NIET voor li en le)

Opmerking bij het wederkerend voornaamwoord
- toevoeging van stesso ('-zelf') geeft dubbele nadruk: me stesso, te stesso, s stesso, noi stessi, voi stessi, s stessi (stessa en stesse voor vrouw/vrouwen)

Opmerking bij de combinatie van voornaamworden
- in combinatie komt eerst het meewerkend en daarna het lijdend voorwerp
- bij het meewerkend voorwerp verandert de i in een e terwijl achter gli een e wordt toegevoegd
- gli wordt hier ook gebruikt voor een vrouwelijk meewerkend voornaamwoord
- lo is gebruikt als voorbeeld; la, li en le kunnen ook worden gecombineerd met me, te, glie-, se, ce en ve

Beklemtoond en onbeklemtoond

Net als het Nederlands (jij-je, zij-ze, wij-we, mij-me, jou-je, maar ook: het-'t en ik-'k) kent het Italiaans beklemtoonde en onbeklemtoonde vormen van het persoonlijk voornaamwoord.
In het Italiaans is de keuze voor de ene of de andere vorm minder vrij dan in het Nederlands.

In principe worden de onbeklemtoonde vormen (pronomi atoni) gebruikt. In de volgende gevallen worden de beklemtoonde vormen (pronomi tonici) gebruikt:
- om nadruk te leggen op de persoon
- bij tegenstellingen of vergelijkingen
- na voorzetsels
- bij antwoorden van slecht n of twee woorden
- na woorden als anche, come, secondo, solo, sempre

Plaats van het beklemtoond persoonlijk voornaamwoord in een zinsdeel

De beklemtoonde vorm, behalve die van het onderwerp, wordt doorgaans na het (laatste) werkwoord van het zindsdeel geplaatst.
In combinatie met een voorzetsel wordt het, afhankelijk van de inhoud van de zin, ook wel aan het begin geplaatst (bijv.: a me piace la musica).

Plaats van het onbeklemtoond persoonlijk voornaamwoord in een zinsdeel

De onbeklemtoonde vorm wordt meestal vr het vervoegde werkwoord geplaatst, behalve loro (of gli als meewerkend. vw. mv.) dat juist erachter wordt geplaatst.

In de volgende gevallen wordt de onbeklemtoonde vorm achter en aan het werkwoord geplakt, namelijk in combinatie met:
- een infinitief (die dan de slotletter e verliest)
- een gebiedende wijs
- een gerundium
- een tegenwoordig / onvoltooid deelwoord

De werkwoorden dovere, potere en volere kunnen in combinatie met een infinitief ook op de normale wijze worden gebruikt.
Bijvoorbeeld: Ik moet het weten --> Devo saperlo / Lo devo sapere).

Ontkenning

Het ontkenningswoord non wordt geplaatst vr het persoonlijk voornaamwoord of in geval van een onbeklemtoonde (en dus afwezige) onderwerpsvorm vr het vervoegde werkwoord.


Hulpmiddelen en oefeningen:
- YouTube: uitlegvideo over het lijdend voorwerp / direct object (in het Engels)
- YouTube: uitlegvideo over het lijdend voorwerp / direct object (in het Italiaans) (let op: guardala op 1:27 moet zijn guardarla)
- Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): vormen van het persoonlijk voornaamwoord geven
- Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): vertaal zinnen met persoonlijk voornaamwoord vanuit het Italiaans
- Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): vertaal zinnen met persoonlijk voornaamwoord naar het Italiaans


Voorbeelden:

Ik spreek Italiaans. --> Parlo italiano. (pers. vnw. wordt weggelaten)
Ik spreek Italiaans, hij spreekt Duits --> Io parlo italiano, lui parla tedesco. (nadruk/contrast dus wel pers. vnw.)
Ik ken Marco. Hij spreekt Duits. --> Conosco Marco. Parla tedesco. (uit de context is duidelijk dat het om Marco gaat)
Ik ken Marco en Laura. Hij spreekt Duits. --> Conosco Marco e Laura. Lui parla tedesco. (zonder pers. vnw. zou 'parla' ook op Laura kunnen slaan)

Ik houd van jou. --> Ti amo.
IK houd van jou. --> Io ti amo.
Ik houd van JOU --> Amo te.
Ik houd niet van jou. --> Non ti amo.
IK houd niet van jou. --> Io non ti amo.
Ik houd niet van JOU --> Non amo te.
Ik vind het leuk. --> Mi piace.
Ik vind (de) muziek leuk. --> Mi piace la musica.
IK vind (de) muziek leuk, maar JIJ vindt de stilte leuk. --> A me piace la musica, ma a te piace il silenzio.

Houd je van MIJ of van HEM --> Ami me o lui?
Van wie houd je? Van hem. --> Chi ami? Lui.
IK heb (aan) JOU een krokodil gegeven, maar JIJ hebt aan MIJ niet een zwarte kat gegeven. --> Io ho dato un cocodrillo a te ma tu non hai dato un gatto nero a me.
Het boek van jou. --> Il libro di te.
Ik heb het tegen hem gezegd. --> L'ho detto contro lui.
Ben je moe? Ik ben ook moe. --> Sei stanco? Anche io sono stanco.
Ik vertel je mijn geheim. Ik vertel mijn geheim alleen aan jou. --> Ti dico il mio segreto. Dico il mio segreto solo a te.

Ik wil de bank kopen. Ik wil het kopen. --> Voglio comprare il divano. Voglio comprarlo. (lo voglio comprare kan ook)
Koop de bank! Koop het! --> Compra il divano! Compralo!