Voorzetsels - le preposizioni


Basisvoorzetsels
Italiaans Nederlands (o.a.:)
enkele functies (geeft aan):
di
van, dan
bezit, eigenschap, vergelijking
a
naar, te, aan
plaats, richting
da
van(uit), door, naar, sinds
afkomst, uitvoerder, richting
in
in, naar
plaats, richting
con
met
gezelschap, hulpmiddel
su
op, over
plaats, onderwerp van tekst
per
voor, om te, naar, via
ontvanger, doel, tijd
tra, fra
tussen, over
plaats, tijd

Opmerking:
- tra en fra zijn inwisselbaar; voorkeursgebruik alleen om alliteratie te voorkomen: tra fratelli, fra treni
- a wordt meestal ad voor een woord dat begint met een klinker omwille van de uitspraak


Samentrekking basisvoorzetsels met lidwoorden
voorzetsel il
la
i
le
lo
gli
l'
di
del
della
dei
delle
dello
degli
dell'
a
al
alla
ai
alle
allo
agli
all'
da
dal
dalla
dai
dalle
dallo
dagli
dall'
in
nel
nella
nei
nelle
nello
negli
nell'
con *
col
(colla)
coi
(colle)
(collo)
(cogli)
(coll')
su
sul
sulla
sui
sulle
sullo
sugli
sull'

* in schrijftaal wordt alleen de samentrekking van col nog regelmatig gebruikt en soms coi

De volgende patronen zijn te herkennen:
1. behalve bij il waar de i verdwijnt staan de lidwoorden intact achteraan
2. een verdubbelde medeklinker bij de lidwoorden die beginnen met de letter l
3. di wordt de, in wordt ne, con wordt co

Voorbeelden:
- da + i => dai
- a + il => patroon 1 => a + l = al
- su + lo => patroon 2 => su + llo = sullo
- in + gli => patroon 3 => ne + gli = negli
- di + il => patronen 1 en 3 => de + l = del
- in + le => patronen 2 en 3 => ne + lle = nelle

 
Meerlettergrepige voorzetsels
Italiaans Nederlands (o.a.:)
enkele functies (geeft aan):
prima di
voor
tijd
dopo*
na
tijd
davanti a
voor, tegenover
plaats
dietro*
achter
plaats
sopra*
boven(op), over
plaats
sotto*
onder, beneden
plaats
senza*
zonder
toestand
dentro*
binnen
plaats
fuori da/di
buiten
plaats
contro*
tegen
plaats
verso*
tegemoet, omstreeks
plaats/richting, tijd
vicino a
naast, dichtbij
plaats
lontano da
ver van
plaats
intorno a
(rond)om
plaats, tijd
lungo
langs
plaats/richting
fino (a)
tot, totdat
plaats, tijd, kwantiteit
attraverso
doorheen
plaats/richting
tranne
behalve
toestand
durante
tijdens
tijd
in mezzo (a)
middenin
plaats

* voorafgaand aan een persoonlijk voornaamwoord worden deze voorzetsels gecombineerd met di

Oefening:
- Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): vertaal de meerlettergrepige voorzetsels vanuit het Italiaans

Gebruik van basisvoorzetsels met voorbeelden:

Oefeningen:
- Zelfgemaakte Sporcle-quiz (meerkeuze): kiezen tussen de voorzetsels 'di' en 'da'
- Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): kiezen tussen de voorzetsels 'a', 'in', 'con', 'su', 'per' en 'tra/fra'

di

- bezit: het boek van Peter / Peters boek => il libro di Peter
- onderdeel van iets: een bladzijde van het boek => una pagina del libro
- materiaal: een stenen huis / huis van steen => una casa di pietra; een chocolade-ei => un uovo di cioccolato
- kwantiteit v.e. object: een pakket van twee kilo => un pacco di due chili
- afkomst (bijvoeglijk): een Romeinse vriendin => un'amica di Roma
- naam: het eiland Sicili => l'isola di Sicilia
- onderwerp v.e. object: het kookboek => il libro di cucina
- vergelijking: ik ben ouder dan jij => sono pi vecchio di te
- dagdeel / dag van de week (tijdsbepaling): 's ochtends => di mattina; 's zondags => di domenica
- gedeelte van eten/drinken: ik eet een stuk pizza => mangio della pizza; ik drink wat sap => bevo del succo
- vergelijkende plaatsbepaling: links van mij = a destra di me; in plaats van mij => invece di me
- vaste combinatie met bepaalde werkwoorden: ophouden met => finire di; praten over => parlare di

da

- vertrekpunt: van Rome naar Milaan => da Roma a Milano
- afkomst (i.c.m. venire): ik kom uit Rome => vengo da Roma
- dader/uitvoerder: een boek geschreven door mij => un libro scritto da me
- oorzaak: ik kan niet slapen van vreugde => non dormo dalla gioia
- 'sinds' (tijdsbepaling): ik studeer Italiaans sinds drie jaar => studio italiano da tre anni
- beweging 'uit': uit de auto stappen => uscire dalla macchina
- vergelijking als algemene afwijking: anders dan ik => diverso da me
- beweging naar mensen: ik ga naar de dokter => vado dal dottore
- plaatsbepaling: ik eet vandaag bij Marco => oggi mangio da Marco
- rolbepaling (in de rol van): als kind / toen ik een kind was => da bambino
- gebruik/doel van een object: slaapkamer => camera da letto; badkamer => stanza da bagno
- soms voor een infinitief: iets te drinken => qualcosa da bere; niets te doen => niente da fare
- i.c.m. solo of sola: ik ben alleen => sono da solo; de vrouw woont alleen => la donna vive da sola

a

- plaatsbepaling: ik ben thuis => io sono a casa; ik ben in Rome => io sono a Roma; ik woon in Turijn => io vivo a Torino
- beweging naar ontvanger: ik geef de krant aan HEM => do il giornale a lui; ik schrijf een brief aan HAAR => scrivo una lettera a lei
- beweging naar een plaats: ik ga naar huis => vado a casa; we gaan naar Parijs => andiamo a Parigi
- i.c.m. werkwoorden als dire e scrivere (bij pers. vnw. alleen bij nadruk): aan jou schrijf ik een brief => scrivo una lettera a te
- bij aangeven van kloktijd [behandelen we later]
- wijze waarop: te voet => a piedi
- eigenschappen: kleurentelevisie => televisione a colori

in

- plaatsbepaling object of persoon: de winkel is in dat gebouw => il negozio in quell'edificio; ik ben in de kerk => io sono in chiesa
- plaatsbepaling in een gebied zoals een land: ik ben in Itali => io sono in Italia
- beweging naar een gebied zoals een land: ik ga naar Itali => vado in Italia
- tijdsbepaling (jaar, seizoen, maand): in de zomer ben ik blij => in estate sono felice
- vervoersmiddel: ik ga met de trein => vado in treno
- wijze waarop: ik wil leven in vrede => voglio vivere in pace

con

- gezelschap ('samen met'): ik kijk televisie met een vriend => guardo la televisione con un amico
- combinatie: ik eet pasta met saus => mangio la pasta con il sugo
- middel om een actie uit te voeren: ik loop met krukken => cammino con le stampelle; ik reis gewoonlijk met het vliegtuig => di solito viaggio con laereo
- wijze waarop: ik studeer aandachtig / met aandacht => studio con attenzione; met voldoening neem ik afscheid => con soddisfazione dico addio
- eigenschap van een zaak, persoon of dier: een meisje met blauwe ogen => una ragazza con gli occhi azzurri
- 'mee met': komen jullie met me mee? => venite con me?
- 'praten tegen': praat je tegen mij? => parli con me?

su

- plaatsbepaling: de boeken zijn/liggen op de tafel => i libri sono sul tavolo [i.p.v. su kan hier ook sopra worden gebruikt]
- thema van een boek, tekst of gesprek: een artikel over de geest => un articolo sullo spirito
- beweging ergens 'op' of bij omhoog: ik klim in een boom => -> mi arrampico su un albero; ik bestijg de ladder => salgo su una scala
- invloed of macht: Diana heeft een grote invloed op hem => Diana ha una grande influenza su di lui; de koning heerst over het land -> il re regna sul paese
- schatting/benadering van een getal (tijd(sduur), leeftijd, prijs, hoeveelheid, gewicht): een man van rond de dertig => un uomo sui trent'anni
- verhouding: n op de acht => uno su otto

per

- bestemming v.e. object: dit geschenk is voor jou => questo regalo per te
- doel v.e. actie: ik heb het gedaan om verwarring te voorkomen => l'ho fatto per evitare confusione
- oorzaak: ik tril van de kou => sto tremando per il freddo
- tijdsbepaling/tijdsduur: ik heb een zaal gehuurd voor vanavond / voor drie uren => ho affitata una sala per stasera / per tre ore
- schatting van tijdstip: per le cinque sono da te => rond vijf uur ben ik bij je
- i.c.m. partire (bestemming van persoon/vervoersmiddel): ik vertrek naar Rome => parto per Rome; de bus naar Milaan => il bus per Milano
- i.c.m. stare (aanstaande actie): het vliegtuig staat op het punt om te landen => l'aereo sta per atterrare
- 'doorheen': we kwamen door Londen => siamo passati per Londra
- 'via': we gaan meestal via de autosnelweg => di solito andiamo per l'autostrada

tra / fra

- plaatsbepaling: het huis bevindt zich tussen twee bomen => la casa tra/fra due alberi
- afstand: de afstand tussen Kollum en Dokkum is 12 kilometer => la distanza tra/fra Kollum e Dokkum 12 chilometri
- tijd tot begin v.e. gebeurtenis: ik ben er over tien minuten => arrivo tra/fra dieci minuti
- figuurlijk: van de Italianen zijn er velen die de overheid niet vertrouwen => tra/fra gli italiani, ci sono molti che non si fidano del governo
- verschil/vergelijking: de verschillen tussen jou en mij zijn interessant => le differenze tra/fra te e me sono interessanti


'a' of 'in'?

a: voor een naam van een stad, dorp of klein eiland
in: voor een naam van een land, continent, staat, regio, provincie, groot eiland, straat of plein en voor winkels

Vaste verbindingen
a: a scuola, a casa, a letto, a teatro, al cinema, al mare, al parco
in: in banca, in chiesa, in classe, in montagna, in citt, in ufficio, in biblioteca, in palestra

- YouTube-video (Engelstalig) over het verschil tussen 'a' en 'in'